Słowo „robot” po raz pierwszy pojawiło się w 1920 roku w dramacie „R.U.R.” (Rossum’s Universal Robots) autorstwa czeskiego pisarza Karel Čapek. Premiera sztuki odbyła się w 1921 roku w Pradze i szybko przyniosła jej międzynarodową sławę.
Skąd wzięła się nazwa?
Choć to Karel Čapek wprowadził słowo do literatury, jego autorem był najprawdopodobniej brat pisarza — Josef Čapek, malarz i pisarz. Karel rozważał inne określenie („laboři” od łacińskiego labor), lecz Josef zaproponował słowo „robot”. Słowo Robot pochodzi od czeskiego robot, oznacza przymusową pracę, pańszczyznę lub ciężką harówkę.
Termin ten idealnie oddawał sens sztuki: opowiadała ona o sztucznie stworzonych istotach przeznaczonych do pracy dla ludzi. Co ciekawe, roboty w „R.U.R.” nie były mechanicznymi maszynami w dzisiejszym rozumieniu, lecz raczej biologicznymi, syntetycznymi organizmami.
Od teatru do technologii
Popularność dramatu sprawiła, że słowo „robot” szybko weszło do języka angielskiego i innych języków europejskich. W kolejnych dekadach termin zaczął oznaczać przede wszystkim maszyny wykonujące pracę automatycznie, zwłaszcza w przemyśle. Dodatkowo, w połowie XX wieku pojęcie to rozwinęła i zdefiniowała literatura science fiction.
Dziedzictwo słowa i „Robot” w języku czeskim
Dziś „robot” to termin techniczny, naukowy i kulturowy zarazem. Używamy go w odniesieniu do robotów przemysłowych, robotów medycznych, robotów mobilnych czy humanoidalnych. Mało kto jednak wie czy nawet pamięta, że narodził się nie w laboratorium, lecz na deskach teatru.
Historia słowa „robot” pokazuje, jak literatura potrafi wyprzedzać rzeczywistość — i jak jedno trafne określenie może na zawsze zmienić język technologii. Wyraz pochodzi od staroczeskiego i średniowiecznego słowa „robota”, które oznaczało:
- pracę przymusową,
- pańszczyznę,
- ciężką harówkę wykonywaną na rzecz pana feudalnego.
To właśnie z tego słowa skorzystał czeski pisarz Karel Čapek w dramacie R.U.R. (1920). Co ciekawe, sam termin zaproponował jego brat — Josef Čapek.
Ciekawe linki
Źródła anglojęzyczne:
- Wikipedia (strona hasła Robot – etymologia i pochodzenie słowa):
https://en.wikipedia.org/wiki/Robot (Wikipedia) - Wikipedia o sztuce R.U.R. (gdzie słowo robot zostało użyte po raz pierwszy):
https://en.wikipedia.org/wiki/R.U.R. (Wikipedia) - Wikipedia o Josefie Čapku jako autorze słowa:
https://en.wikipedia.org/wiki/Josef_%C4%8Capek (Wikipedia) - Artykuł o pochodzeniu słowa „robot” w MIT Press:
https://thereader.mitpress.mit.edu/origin-word-robot-rur/ (The MIT Press Reader) - Open Culture – historia terminu i jego czeskich korzeni:
https://www.openculture.com/2020/02/the-word-robot-originated-in-a-czech-play-in-1921.html (Open Culture)
Dodatkowe źródła (historyczne / popularnonaukowe)
- Etymologia słowa „robot” i jego powiązanie z czeskim robota:
https://www.etymonline.com/word/robot (etymonline.com) - Artykuł w Science Friday o początkach słowa „robot”:
https://www.sciencefriday.com/segments/the-origin-of-the-word-robot/ (Science Friday)